CIELAB is een van de belangrijkste systemen binnen colorimetrie. Ontdek de oorsprong van het systeem, de rol van de CIE en de basis van de XYZ-tristimuluswaarden waaruit CIELAB is afgeleid.
Kleurmeting maakt het mogelijk om kleur objectief vast te leggen en reproduceerbaar te vergelijken. Een van de belangrijkste systemen binnen de colorimetrie is CIELAB, ontwikkeld op basis van het werk van de CIE. Dit artikel beschrijft de oorsprong van het systeem, de rol van de CIE en de basis van de XYZ-tristimuluswaarden waaruit CIELAB is afgeleid.
1. De rol van de CIE
De Commission Internationale de l'Eclairage (CIE) is de internationale commissie die technische standaarden ontwikkelt voor licht, zicht en kleur. Begin 20e eeuw onderzocht de CIE hoe kleuren numeriek vastgelegd konden worden op basis van additieve kleurmenging. Dit leidde in 1931 tot het CIE-kleurensysteem, de basis van de moderne kleurmeting (colorimetrie).
De CIE definieerde een methodiek waarbij elke kleur kan worden beschreven met drie getallen: X, Y en Z. Deze tristimuluswaarden vormen de basis voor alle daaropvolgende kleurmodellen, waaronder CIELAB.
2. Color matching experimenten
Het oorspronkelijke onderzoek bestond uit een reeks experimenten:
- 17 proefpersonen met normaal kleurenzien namen deel.
- Elke proefpersoon keek naar een stimulus van 2° visuele hoek bestaande uit twee helften:
- één helft met een spectrale kleur (enkelvoudige golflengte)
- één helft die moest worden nagebootst door menging
- De match werd gemaakt door het mengen van licht van drie primaire golflengten:
- 700 nm (rood)
- 546.1 nm (groen)
- 435.8 nm (blauw)
Het doel was om met verschillende intensiteiten van deze drie primairen een visuele overeenkomst te bereiken.
Het probleem van negatieve waarden
Bij bepaalde golflengten konden proefpersonen alleen een match bereiken wanneer de spectrale stimulus minder verzadigd werd gemaakt. In termen van het model betekende dit dat één van de primairen een negatieve intensiteit zou moeten hebben.
De implicatie:
- Een meetinstrument zou zes kanalen nodig hebben (positief en negatief voor R, G en B).
- Praktisch was dat niet uitvoerbaar.
3. Oplossing: imaginaire primairen X, Y en Z
De CIE ontwikkelde een transformatie waardoor de primaire functies altijd positief zijn. Dit leidde tot de denkbeeldige primairen:
- X
- Y
- Z
Kenmerken:
- Ze zijn imaginaire kleuren, niet fysiek maakbaar.
- Ze liggen buiten de driehoek van echt realiseerbare RGB-lichtkleuren.
- Ze hebben een hogere theoretische verzadiging dan spectrale kleuren.
Met deze definitie konden alle kleurstimuli worden beschreven zonder negatieve tristimuluswaarden.
De bijbehorende functies staan bekend als de:
- CIE 1931 2° Standard Observer
- toepasbaar op stimuli tussen 1° en 4° visuele hoek
Voor grotere velden definieerde de CIE later:
- CIE 1964 10° Standard Observer
- andere color matching functions vanwege variatie in waarneming bij grotere gezichtsvelden
4. Van XYZ naar CIELAB (vervolg in latere delen)
XYZ vormt de basis van CIELAB, een meer perceptueel uniforme kleurruimte. In de vervolgdelen wordt ingegaan op:
- de ontwikkeling van CIELAB
- de L*, a*, b*-assen
- perceptuele uniformiteit
- kleurverschilberekeningen zoals ΔE
👉 Meer leren over kleurmeting en CIELAB? Bekijk de opleidingen op kleurenschool.nl
Vragen over CIELAB of instrumentele kleurcontrole? Neem contact op via info@kleurinstituut.nl of bel +31 (0)70 364 98 02.
Veelgestelde vragen
Wat is de CIE?
De Commission Internationale de l'Eclairage (CIE) is de internationale commissie die technische standaarden ontwikkelt voor licht, zicht en kleur. Haar onderzoek naar het numeriek vastleggen van kleuren op basis van additieve kleurmenging leidde in 1931 tot het CIE-kleurensysteem, de basis van de moderne kleurmeting (colorimetrie).
Wat zijn XYZ-tristimuluswaarden?
De CIE definieerde een methodiek waarbij elke kleur kan worden beschreven met drie getallen: X, Y en Z. Het zijn imaginaire primairen die niet fysiek maakbaar zijn, maar zo gekozen dat alle kleurstimuli zonder negatieve waarden beschreven kunnen worden. Deze tristimuluswaarden vormen de basis voor alle daaropvolgende kleurmodellen, waaronder CIELAB.
Waarom koos de CIE voor imaginaire primairen?
In de color-matchingexperimenten konden proefpersonen bij bepaalde golflengten alleen een match bereiken als één van de primairen een negatieve intensiteit zou hebben; een meetinstrument zou dan zes kanalen nodig hebben, wat praktisch niet uitvoerbaar was. De CIE ontwikkelde daarom een transformatie naar de denkbeeldige primairen X, Y en Z, waarvan de functies altijd positief zijn.
Gerelateerde artikelen

De tien meest gemaakte fouten bij het meten en beoordelen van kleur
Een kleurmeting gaat zelden mis door het instrument, maar door de omstandigheden eromheen. De tien meest gemaakte fouten bij het meten en beoordelen van kleur — en hoe je ze vermijdt.

Het Color Experience System — een brug tussen kleuronderzoek en kleurkeuze
Het Color Experience System: de ontbrekende laag die een beoogde ervaring vertaalt naar een verdedigbaar kleurgebied in CIE LCh*. Wat het is en waarom het werkt — gepresenteerd op de AIC 2026 in Florence.

'Net iets warmer' is geen kleurafspraak — hoe je met L*a*b* en ΔE kleur vastlegt voor je leverancier
Kleur afspreken met een leverancier doe je niet met woorden maar met L*a*b* en ΔE. Zo leg je kleur, tolerantie en meetcondities eenduidig vast — en voorkom je verrassingen bij levering.

