CIELAB en CIELUV: Uniformiteit in kleurmeting (Deel 3)

CIELAB en CIELUV werden in 1976 door de CIE geïntroduceerd als bij benadering uniforme kleurenruimten. Dit betekent dat gelijke numerieke afstanden ongeveer overeenkomen met gelijke visuele kleurverschillen. Hiermee vormden deze modellen een verbetering ten opzichte van de niet-uniforme x,y-ruimte waarin MacAdam-ellipsen sterk in grootte en vorm variëren.

Doel van CIELAB en CIELUV

• reductie van niet-uniformiteit in perceptie
• vereenvoudiging van kleurverschilberekeningen
• standaardisatie van kleurmeting in industrie en wetenschap

Hoewel beide modellen bruikbaar zijn, wordt CIELAB het meest toegepast in technische en industriële kleurmeting.

CIELAB: structuur van de ruimte

CIELAB definieert drie assen:

• L* – lichtheid (0 = zwart, 100 = wit)
• a* – rood–groen as (positief = rood, negatief = groen)
• b* – geel–blauw as (positief = geel, negatief = blauw)

De asdoorsnede (a*, b*) is altijd gecentreerd rond a* = 0, b* = 0, wat correspondeert met de gekozen witreferentie.

Conversie van XYZ naar CIELAB

Voorwaarden voor de standaardformules: X/Xₙ > 0.008856, Y/Yₙ > 0.008856, Z/Zₙ > 0.008856 (onder deze drempel gelden aangepaste lineaire formules).

Formules:

• L* = 116 × f(Y/Yₙ) - 16
• a* = 500 × [f(X/Xₙ) - f(Y/Yₙ)]
• b* = 200 × [f(Y/Yₙ) - f(Z/Zₙ)]

waarbij f(t) = t^(1/3) voor t > 0.008856

Hierin zijn Xₙ, Yₙ, Zₙ de tristimuluswaarden van de witreferentie (bijv. D65 of een andere lichtbron). De witreferentie bepaalt dus de oriëntering van de gehele CIELAB-ruimte.

CIELAB in poolcoördinaten (C*ab en hab)

Veel toepassingen gebruiken liever verzadiging en kleurtoon dan a* en b*. Daarom worden poolcoördinaten gedefinieerd:

Chroma (verzadiging)

C*ab = √(a*² + b*²)

Hue angle (kleurtoon)

hab = arctan(b*/a*)

Kenmerken van de hue angle:

• 0° ligt op de positieve a*-as
• de hoek loopt door tot 360° (= opnieuw 0°)
• de hoekrichting is mathematisch positief (tegen de klok in)

CIELUV: wanneer gebruiken?

Hoewel minder toegepast dan CIELAB, is CIELUV vooral nuttig bij:

• lichttechnische toepassingen
• emissieve kleurbronnen
• situaties waarin additieve kleurmengrelaties belangrijk zijn

CIELUV werkt met L*, u* en v* en is ontworpen om uniforme stappen in chromaticiteit onder specifieke condities te waarborgen.

Toepassing van CIELAB in kleurmeting

Met CIELAB is het mogelijk om:

• kleuren numeriek te specificeren
• kleurverschillen te berekenen (ΔE*ab, ΔE00 enz.)
• kleurkwaliteit en tolerantiegrenzen vast te stellen
• metingen consistent te vergelijken tussen instrumenten, lichtbronnen en materialen

Dit maakt CIELAB het standaardmodel in o.a.:

• coatingsindustrie
• kunststofproductie
• textiel
• grafische industrie
• kwaliteitscontroleprocessen

In het volgende artikel wordt verder ingegaan op kleurverschillen in CIELAB en de ontwikkeling van ΔE-methoden.

---

👉 Meer leren over CIELAB en kleurverschillen? Bekijk de opleidingen op kleurenschool.nl

---

Vragen over CIELAB of toepassing in kwaliteitscontrole? Neem contact op via info@kleurinstituut.nl of bel +31 (0)70 364 98 02.