Het groene huis van Ineke in Den Helder

Wat zijn pastelkleuren — en waar ligt de grens?

De laatste weken was het overal te zien: de kranten schreven erover, het was te zien in Hart van Nederland, in YouTube-filmpjes, op LinkedIn. Het groene huis van Ineke in Den Helder. De gemeente eist dat Ineke haar huis overschildert omdat de kleur niet passend is binnen het straatbeeld. Het is nu zover dat de rechter binnen twee weken uitspraak gaat doen.

Reden voor mij om een bezoek te brengen aan de wijk — en aan Ineke.

Ter plaatse

Als je naar de straat Pluto rijdt, kan het niet missen. Het groene huis staat aan het water, aan de linkerkant. Valt het op? Het groene huis valt op.

Als je door de straten verder rijdt richting het groene huis, zie je een keur aan achromatische en chromatische huizen. Alles geschilderd. Maar wat is er aan de hand? In de krant had ik al het een en ander gelezen, maar uit eerste hand horen is het allerbeste. Dus belde ik aan bij het groene huis, stelde me voor en Ineke nodigde me uit om binnen te komen.

"Ik hou van kleur, dit is toch fantastisch? Ik begrijp het probleem niet! Deze kleur heeft er al heel lang op gezeten en nu pas komen ze hiermee. De ene buurman vindt het een mooie kleur, de andere klaagt", zegt Ineke, gekleed in roze broek en magenta trui.

"Maar het is best een heftige kleur hoor", zei ik voorzichtig. "Maar hoe zit het dan?"

Ineke vertelt uitgebreid haar verhaal. Ze houdt van kleur — het kan haar niet gek genoeg. Ze houdt van groen en had de schilder gevraagd de woning appeltjesgroen te verven. De nieuwe buurman, die later kwam wonen, kan het niet appreciëren. Het huis reflecteert op de witte muur van de buurman. Reden om eerst bij de buurvrouw en later bij de gemeente te gaan klagen.

De gemeente vindt de kleur ook te heftig. Enige jaren geleden had de gemeente het kleurbeleid aangepast en bepaald dat in deze wijk pastelkleuren moeten worden toegepast. Het huis van Ineke had toen al een groene kleur.

De vraag is: is appeltjesgroen een pastelkleur?

De echte vragen

Of de gemeente zomaar kan eisen dat je de kleur van je huis aanpast, is een juridische vraag — die laat ik graag aan de rechter. Vragen die ik wél interessant vind:

• Waarom vinden we het groene huis niet mooi?
• De gemeente zegt dat pastelkleuren moeten worden toegepast — maar hoe zit het daar in de wijk?
• Wat zijn eigenlijk pastelkleuren, waar ligt de grens?

Wanneer spreken we over pastelkleuren?

Als je door de wijk rijdt, lijkt het erop dat de gemeente dat zelf niet heel helder heeft. Naast het groene huis van Ineke zijn er veel meer huizen die geen pastelkleur hebben. De meeste huizen in de straat zijn te wit, te zwart of te verzadigd om als pastelkleur aangemerkt te worden.

Op Wikipedia lezen we: "Een pastelkleur is een zachte kleur die wordt verkregen door een zuiver pigment met een lichte kleur te mengen, meestal met wit of lichtgeel."

Maar waar ligt de grens? Wanneer is het niet meer pastel?

Pastelkleuren definiëren met NCS

Volgens mij zijn er drie grenzen:

• De grens aan de witkant — te veel wit en het wordt een off-white
• De grens aan de zwartkant — te veel zwart en het wordt een gedempte kleur
• De grens aan de verzadigingskant — te veel verzadiging en het wordt een felle kleur

Bij een pastelkleur moet het witgehalte in het kleurbeeld overheersen, maar kleur moet zichtbaar aanwezig zijn. Dit betekent dat het aandeel wit in ieder geval groter moet zijn dan 50%.

In het NCS systeem is het kleurbeeld:

Zwart + Wit + Verzadiging = 100%

NCS geeft in de notatie het zwartaandeel en het verzadigingsaandeel aan. Het witaandeel is de afgeleide.

De grensreeks voor pastelkleuren

De grensreeks waar het witaandeel precies 50% bedraagt:

| NCS nuance | Zwart | Verzadiging | Wit | Pastel? | | ---------- | ----- | ----------- | --- | -------- | | S 1040 | 10 | 40 | 50 | Grens ✅ | | S 2030 | 20 | 30 | 50 | Grens ✅ | | S 3020 | 30 | 20 | 50 | Grens ✅ | | S 4010 | 40 | 10 | 50 | Grens ✅ | | S 4505 | 45 | 05 | 50 | Grens ✅ |

Alles met meer dan 50% wit valt binnen het pastelgebied. Alles met minder dan 50% wit valt erbuiten.

Off-whites: de andere grens

Als we nóg meer wit toevoegen, verdwijnt de kleur nagenoeg. Dan spreken we niet meer van pastelkleuren maar van off-whites. Dit zijn kleuren met maximaal 5% verzadiging en maximaal 45% zwart.

Hiermee ontstaat een helder afgebakend gebied in de NCS kleurdriehoek:

| Zone | Kenmerk | | ------------- | --------------------------------------------------- | | Off-white | Verzadiging ≤ 5%, zeer hoog witaandeel | | Pastel | Witaandeel > 50%, kleur zichtbaar aanwezig | | Buiten pastel | Witaandeel ≤ 50% — te verzadigd, te donker of beide |

Terug naar Den Helder

Het merendeel van de huizen aan de Pluto in Den Helder zijn ofwel off-whites, of hebben te veel zwart, of zijn te verzadigd om als pastelkleur aangemerkt te worden.

Dit betekent dat de gemeente ofwel niet duidelijk heeft gedefinieerd wat pastelkleuren zijn, ofwel willekeur toepast in de handhaving. In ieder geval is het beleid niet consequent.

Het groene huis van Ineke valt op — dat klopt. Maar als je pastelkleuren als norm stelt, moet je die norm ook definiëren. En consequent handhaven.

Mark Kotterink — kleurexpert, Nederlands Kleur Instituut